HPV aşısı nedir, kimler yaptırmalı? Kaç doz uygulanır, yan etkileri neler? Rahim ağzı kanseri ile HPV aşısı arasındaki ilişki hakkında bilgi alın.
HPV Aşısı Nedir?
HPV aşısı, Human Papilloma Virüs enfeksiyonuna karşı geliştirilen koruyucu bir aşıdır. HPV, cinsel temas yoluyla bulaşan ve çok sayıda farklı suşu bulunan yaygın bir virüstür. Suşların bir kısmı genital siğillere yol açarken, yüksek riskli olarak sınıflandırılan suşlar rahim ağzı kanseri, vulva kanseri, vajen kanseri, anüs kanseri ve orofaringeal kanser gelişimine zemin hazırlayabilir.
HPV aşısı, bu yüksek riskli suşlara karşı bağışıklık sistemi oluşturarak söz konusu kanserlerin önüne geçmeyi hedefler. Günümüzde rahim ağzı kanserinin yaklaşık yüzde doksanının HPV enfeksiyonuyla ilişkili olduğu bilinmektedir. Bu nedenle HPV aşısı, kadın sağlığı alanında mevcut en etkili kanser önleme araçlarından biri olarak değerlendirilmektedir.
HPV Aşısı Hangi Virüs Suşlarına Karşı Koruma Sağlar?
Günümüzde kullanılan HPV aşıları farklı suş kapsamlarıyla geliştirilmiştir.
İkili aşı (bivalent): HPV 16 ve HPV 18 suşlarına karşı koruma sağlar. Bu iki suş, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde yetmişinden sorumludur.
Dörtlü aşı (quadrivalent): HPV 6, 11, 16 ve 18 suşlarına karşı etkilidir. HPV 6 ve 11 genital siğillerin başlıca nedenidir; HPV 16 ve 18 ise kanser riskiyle ilişkilidir.
Dokuzlu aşı (nonavalent): HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 suşlarına karşı koruma sağlar. Rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde doksanından sorumlu olan suşları kapsar ve günümüzde en geniş koruma alanına sahip HPV aşısıdır.
HPV Aşısı Kimler İçin Önerilir?
HPV aşısı hem kadınlara hem de erkeklere önerilebilir. Temel öneri grupları şu şekilde özetlenebilir:
Kız çocukları ve genç kadınlar: Aşı, cinsel aktivite başlamadan önce uygulandığında en yüksek koruma düzeyine ulaşır. Bu nedenle 9-12 yaş aralığı ideal aşılama dönemi olarak kabul edilir. Birçok ülkede okul temelli HPV aşılama programları bu yaş grubunu hedef alır.
13-26 yaş arası kadınlar: Daha önce aşılanmamış ya da aşı serisini tamamlamamış genç kadınlara bu yaş aralığında aşılama önerilir. Cinsel aktivitenin başlamış olması aşının yapılmaması için bir neden değildir; kişinin karşılaşmadığı HPV suşlarına karşı hâlâ koruma sağlanabilir.
27-50 yaş arası yetişkinler: Bu yaş grubunda aşının faydası bireyden bireye değişir. Daha önce aşılanmamış ve risk faktörleri taşıyan kişilerde aşı seçeneği doktorla birlikte değerlendirilebilir.
Erkekler: HPV aşısı erkeklerde genital siğil, anüs kanseri ve orofaringeal kanser riskini azaltır. Ayrıca HPV'nin yayılmasını önleyerek toplum düzeyinde koruma sağlar. Erkeklerde de 9-26 yaş arasında aşılama önerilmektedir.
HPV Aşısı Kaç Doz Uygulanır?
Doz sayısı aşılama yapılan yaşa göre değişir.
9-14 yaş arasında başlayan aşılamada: İki doz yeterlidir. İki doz arasında en az 6 ay ara bırakılır.
15 yaş ve üzerinde başlayan aşılamada: Üç doz uygulanır. İkinci doz birinciden 1-2 ay sonra, üçüncü doz ise birinciden 6 ay sonra yapılır.
Erken yaşta başlanan aşılamada iki dozun yeterli olmasının nedeni, bu yaş grubunda bağışıklık sisteminin aşıya çok daha güçlü yanıt vermesidir.
HPV Aşısı Nasıl Uygulanır?
HPV aşısı kas içi enjeksiyonla uygulanır. Tercih edilen bölge genellikle üst kolun yan kısmıdır (deltoid kas). Aşı uygulaması birkaç dakika içinde tamamlanır.
Aşı öncesinde özel bir hazırlık gerekmez. Aşı sonrasında 15-20 dakika gözlemde kalmak, nadir görülen alerjik reaksiyon ihtimaline karşı standart bir önlem olarak önerilir.
HPV Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?
HPV aşısı genel olarak iyi tolere edilen ve güvenli bir aşıdır. En sık görülen yan etkiler hafif ve geçicidir:
Enjeksiyon bölgesinde ağrı, kızarıklık veya şişlik
Hafif ateş
Baş ağrısı
Yorgunluk
Bulantı
Enjeksiyon sonrasında senkop (bayılma) bazı bireylerde görülebilir; bu nedenle aşı sonrası kısa bir gözlem süresi önerilir. Ciddi alerjik reaksiyonlar son derece nadirdir.
HPV Aşısı Yaptırmış Olmak Smear Testini Gerekli Kılmıyor mu?
Bu, HPV aşısı hakkında en sık karıştırılan konulardan biridir. HPV aşısı, tüm HPV suşlarına karşı tam koruma sağlamaz. Aşılanmış kadınlar hâlâ belirli HPV suşlarıyla karşılaşabilir ve bu suşlara bağlı hücre değişiklikleri gelişebilir.
Bu nedenle HPV aşısı yaptırmış olmak, düzenli smear testi ve HPV taraması yaptırma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Aşı ve tarama birbirini tamamlayan iki ayrı koruma yöntemidir; birinin yerini diğeri alamaz.
HPV Aşısı Daha Önce HPV Enfeksiyonu Geçirmiş Kişilere Yapılabilir mi?
Evet. Daha önce HPV enfeksiyonu geçirmiş olmak aşının yapılmasına engel değildir. Kişi yalnızca belirli bir HPV suşuyla karşılaşmış olabilir; aşı, o kişinin henüz maruz kalmadığı diğer suşlara karşı koruma sağlamaya devam eder. Ancak aşının, daha önce karşılaşılan suşlara bağlı mevcut enfeksiyonu tedavi etme ya da ortadan kaldırma özelliği yoktur.
HPV Aşısı Gebelikte Yapılabilir mi?
Gebelik döneminde HPV aşısı önerilmez. Aşı serisine başlanmış ve gebelik oluşmuşsa kalan dozların doğum sonrasına ertelenmesi gerekir. Emzirme döneminde ise aşı uygulanabilir.
Sık Sorulan Sorular
HPV aşısı ömür boyu koruma sağlar mı? Mevcut veriler, aşının uzun süreli — en az 10-15 yıl ve muhtemelen daha uzun — koruma sağladığını göstermektedir. Hatırlatma dozu gerekip gerekmediği konusundaki araştırmalar devam etmektedir; ancak bugüne kadar hatırlatma dozuna ihtiyaç duyulduğuna dair bir bulgu yoktur.
Aşı yaptırdıktan sonra HPV'ye yakalanabilir miyim? Aşı, kapsadığı suşlara karşı yüksek düzeyde koruma sağlar. Ancak aşının kapsamadığı suşlarla karşılaşmak hâlâ mümkündür. Bu nedenle düzenli jinekolojik takip önemini korur.
Aşı serisi tamamlanmadan önce cinsel aktivite başlarsa aşı işe yarar mı? Evet. Kişinin henüz maruz kalmadığı HPV suşlarına karşı aşı koruma sağlamaya devam eder. Seri tamamlanmamış olsa dahi yapılan dozlar bir miktar koruma sunar; ancak tam koruma için serinin tamamlanması önerilir.
HPV aşısı ücretsiz mi? Türkiye'de HPV aşısı Ulusal Aşı Takvimi kapsamına alınma çalışmaları devam etmekte olup henüz ücretsiz değildir.
Kaç yaşına kadar HPV aşısı yaptırılabilir? Mevcut aşı onayları genel olarak 45 yaşına kadar olan bireyleri kapsamaktadır. Ancak aşının faydası yaş arttıkça azalır; bu nedenle mümkün olan en erken yaşta aşılanmak en yüksek koruma düzeyini sağlar.
Sonuç
HPV aşısı, rahim ağzı kanseri başta olmak üzere HPV ile ilişkili kanserleri önlemede bilimin sunduğu en etkili araçlardan biridir. Erken yaşta yapılan aşılama, bireyi yüksek riskli HPV suşlarına karşı uzun süreli olarak korur. Aşı, düzenli smear testi ve jinekolojik takiple birleştirildiğinde rahim ağzı kanseri riskini büyük ölçüde azaltmak mümkündür.
HPV aşısı hakkında ayrıntılı bilgi almak ya da bireysel durumunuzu değerlendirmek için Prof. Dr. Çağatay Taşkıran ile görüşebilirsiniz.
