ca-125-kanser-testi-yumurtalik-kanseri-prof-dr-cagatay-taskiran
Blog

CA 125 Nedir?

CA 125, yumurtalık kanseri için bir biyo-işarettir. Cancer Antigen 125 olarak adlandırılan test, kandaki CA 125 proteini seviyesini ölçmektedir. Yumurtalık kanserinin teşhisi ve sonraki dönemde ilerleyişini izlemek için önemli bir testtir. Ancak bu test tek başına teşhis koymak için yeterli bir tahlil değildir. Yumurtalık kanseri olan kadınların kanında CA 125 proteini yükselmektedir. CA 125, hücrelerin yüzeyinde üretilir ve buradan kan akışına karışır. Kandaki seviyesinin %50 artması erken dönem kanser işaretçisidir. İleri seviye yumurtalık kanseri olan kadınların kanında CA 125 seviyesi %80 oranında artış göstermektedir. Yumurtalık kanserinde diğer kan tahlilleri ve testler ile birlikte kullanılmaktadır. Çünkü kanser antijen testi ile erken teşhis edilebilecek kanserlerin %50 oranında gözden kaçırma riski bulunmaktadır. Ayrıca divertikülit, çikolata kisti, siroz, hamilelik ve rahim içi yapışıklıklar da kandaki CA 125 seviyesinin artmasına neden olmaktadır. Ancak yumurtalık kanserinde tedavinin etkisini kontrol etmek ve tedavi sonrasında tekrarlama riskini takip etmek için düzenli olarak kanser antijen testi ve bilgisayarlı tomografi kontrolü yapılmaktadır. 

CA 125 tahlili asemptomatik yumurtalık kanseri ya da semptomatik yumurtalık kanseri söz konusu olduğunda ortalama riskin üzerinde olan kadınları belirlemek için kullanılsa da bu risk analizi noktasında yeterli olduğuna dair tartışmalar bulunmaktadır. CA 125 pelvik bölgesinde kitlesi olan ve menopoza girmiş kadınlarda doğru sonuçlar sağlamaktadır. İleri seviye yumurtalık kanserlerinin %20’sinde ve başlangıç seviyesi yumurtalık kanserlerinin %50’sinde CA 125 seviyesi yükselmemektedir. Bu nedenle teşhis koymak için tek başına kullanılabilecek bir yöntem değildir. Vücutta meydana gelebilecek olan diğer rahatsızlıkların da CA 125 proteini seviyelerini artırması nedeniyle tek başına bu teste güvenilmemektedir. 

ca-125-kanser-testi-yumurtalik-kanseri-prof-dr-cagatay-taskiran

CA 125 Değeri Neyi İfade Eder?

CA 125 testinin değeri aslında kandaki CA 125 proteinin miktarını göstermektedir. Yumurtalık kanseri tanısı koymak için uygulanan yöntemlerden birisidir. Yumurtalık kanseri olan kişilerde ise kanserin tedaviye nasıl yanıt verdiğini takip etmek için birkaç kez CA 125 testi yapılır. Protein seviyesinin düşmesi tedavinin olumlu etkisi olduğunu gösterir. Diğer taraftan seviyelerde bir değişikliğin olmaması tedavinin başarılı olmadığı ve farklı yöntemlerin uygulanması gerektiğini gösterir. Yumurtalık kanseri tedavisi sonrasında CA 125 seviyelerinin tekrar yükselmeye başlaması da kanserin tekrarlayacağına işaret etmektedir. CA 125 seviyesinin yüksek olması kesin olarak yumurtalık kanseri olduğunu göstermez. Yumurtalıklarda meydana gelen ve çikolata kisti olarak bilinen endometriozis de kandaki CA 125 seviyesinin yükselmesine yol açmaktadır. Benzer bir şekilde kadın üreme sistemi organlarını etkileyen pelvik enflamatuvar hastalık da kanda bu proteinin yükselmesine neden olur. Ayrıca rahim içerisinde meydana gelen fibroidler, siroz gibi bazı karaciğer hastalıkları, hamilelik ve adet döngüsü de CA 125 seviyesinin yüksek çıkmasına yol açmaktadır. 

Epitelyal yumurtalık kanseri vakalarının %75 – %85’inde, endometriyal karsinom vakalarının %25 – %48’inde, endoservikal karsinom vakalarının %83’ünde, pankreas kanseri vakalarının %59’unda, meme kanseri vakalarının %12 – %40’ında, lenfoma vakalarının %35’inde, akciğer kanseri vakalarının %20’sinde ve vajinal skuamoz hücreli karsinom vakalarının %7- %14’ünde CA 125 seviyesi artmaktadır. 

Kanser dışında çikolata kisti vakalarının %88’inde, siroz vakalarının %40 – %80’inde, akut karın zarı iltihabı vakalarının %75’inde, akut pankreatit vakalarının %38’inde, akut pelvik inflamatuvar hastalık vakalarının %33’ünde, hamileliğinin ilk trimester döneminde olan anne adaylarının %2 – %24’ünde ve son olarak sağlıklı bireylerin %0,6 – %1,4’ünde CA 125 seviyesi yüksek olmaktadır.

CA 125 testinin tercih edildiği ve diğer tetkik yöntemleriyle beraber sağlık durumu ile ilgili bilgi verdiği beş ana senaryo bulunmaktadır. Pelvik bölgede meydana gelen kitlelerin ayırıcı tanısında, kanserin tedaviye nasıl cevap verdiğini anlamada, kanserin tekrarlama riskini değerlendirmede, prognozun belirlenmesinde ve herediter meme over kanser sendromu gibi kansere genetik yatkınlığı olan kişilerin durumunun değerlendirilmesinde CA 125 seviyesi göz önünde bulundurulmaktadır.

CA 125 Referans Aralığı Nedir?

CA 125 yumurtalık kanserinin teşhisi ve tedavi takibi için önerilen tek tümör biyo-işarettir. CA 125 referans aralığı 0 – 35 u/mL şeklindedir. 35 u/mL insanların %99’u için sağlıklı değerin sınırıdır. Ancak bu alanda uluslararası standardizasyonun yetersizliği nedeniyle laboratuvarlar arasında karşılaştırma yapmak zor olmaktadır. Farklı yöntemlerle elde edilen değerler de birbirinin yerine kullanılamamaktadır. Serum CA 125 değeri yaşla ve menopozun başlamasıyla beraber düşmeye başlar. Ayrıca CA 125 seviyeleri ırklar arasında da değişkenlik göstermektedir. Menopoz sonrası CA 125 seviyesi beyaz kadınlarda Asya ya da Afrika kökenli kadınlara göre daha yüksektir. 

CA 125 Testi Ne Zaman Kullanılır?

CA 125 testi sadece yumurtalık kanserinin teşhisinde kullanılmamaktadır. Diğer yöntemler ile beraber birçok farklı senaryo için CA 125 testinden yararlanılmaktadır. CA 125 seviyesinin yükselmesi fiziksel muayenede ya da görüntüleme yöntemleriyle yapılan kontrol sonucunda teşhis edilen iyi huylu pelvik tümörler ile kötü huylu tümörlerin ayrılabilmesi için kullanılır. Yumurtalık kanseri tedavisi olan hastalarda CA 125 seviyesinin giderek düşmesi beklenmektedir. Bu düşüş tedavinin işe yaradığının bir göstergesi olarak kabul edilir. Tedaviye başladıktan sonraki 28 gün içerisinde kandaki CA 125 seviyesinin %50’den fazla düşüş göstermesi tedavinin işe yaradığına işaret eder. Yumurtalık kanseri tedavisi olarak bu hastalığı atlatan kişilerde kandaki CA 125 seviyesinin yükselmesi kanserin tekrar ettiğinin bir göstergesidir. Bu kişilerde CA 125 seviyesi ve tümör varlığı arasında önem verilmesi gereken bir korelasyon bulunmaktadır. CA 125 seviyesi 35’in üstünde olan kişilerde tekrar tümör bulunma olasılığı %95 civarındadır.

CA 125 seviyesi prognozun belirlenmesinde kullanılmaktadır. Yapılan araştırmalara göre CA 125 seviyesi 65 u/mL üzerinde olan kişilerin 5 yıllık sağkalım ihtimali 65 u/mL altında olan kişilere göre 6,37 kat daha düşüktür. Her ne kadar tartışmalı olsa da bazı uzmanlar tarafından herediter meme over kanser sendromuna genetik yatkınlığı olan yüksek riskli kişiler için erken teşhis imkânı sunduğu savunulmaktadır. BRCA1 ve BRCA2 genlerinde mutasyon olan kişilerde herediter meme over kanser sendromu riski oldukça yüksektir. Bu mutasyona sahip olan kişilerde yumurtalık kanseri gelişme riski %11 ile %62 arasında değişiklik gösterir. Herediter meme over kanser sendromu riski altında olan kişilerde önleme için salpingooferektomi ameliyatı yerine düzenli kontrol önerilir. 30 yaşını doldurmuş olan kişilerin her altı ayda bir CA 125 değerlerini kontrol ettirmesi ve transvajinal ultrason ile muayene olması tavsiye edilmektedir.